Brak wyników

Zdrowie i rozwój

14 stycznia 2019

NR 9 (Wrzesień 2018)

Niedobór witamin

171

Dziecko w wieku szkolnym stale się rozwija. Aby proces ten przebiegał prawidłowo, niezbędne jest dostarczenie organizmowi niezbędnych produktów – wśród nich istotną rolę odgrywają witaminy. Witaminy nie są produkowane przez organizm człowieka, dlatego głównym ich źródłem powinna być zbilansowana dieta. Aby zaspokoić potrzeby dziecięcego organizmu, należy wiedzieć, jakie produkty są źródłem witamin. Warto znać również objawy ich niedoboru. Czy konieczna jest suplementacja?

Hipo- i awitaminoza

Niedobór danej witaminy prowadzi najczęściej do hipowitaminozy – stan ten najczęściej nie ma charakterystycznych objawów. Mogą wskazywać na niego między innymi:

  • osłabienie, nadmierna senność,
  • łamanie lub rozdwajanie się paznokci,
  • nadmierne wypadanie włosów,
  • nadmierna suchość skóry, zmiany skórne, pękające kąciki ust,
  • kłopoty ze skupieniem uwagi,
  • nawracające infekcje.

Hipowitaminoza może dotyczyć jednej lub kilku witamin. Natomiast długotrwały niedobór witaminy prowadzi do awitaminozy, czyli stanu chorobowego, podczas którego obecne są już objawy – na przykład w przypadku długotrwałego niedoboru witaminy C mówimy o szkorbucie, a witaminy D o krzywicy. Na szczęście obecnie awitaminoza jest coraz rzadsza.

Rola i źródła witamin

Witaminy dzielimy na te rozpuszczalne w tłuszczach (A, D, E, K) i rozpuszczalne w wodzie (m.in. witaminy z grupy B, witamina C).

Witamina A
Pełni ważną rolę w procesie widzenia, m.in. dostrzegania barw. Ponadto wpływa na prawidłowe kształtowanie kości i zębów. Niedobór witaminy może doprowadzić do rozwoju ślepoty zmierzchowej, objawia się również wysychaniem i rogowaceniem skóry. W przypadku tej witaminy groźny jest również jej nadmiar – powodować może bóle głowy, nadmierną pobudliwość, wypadanie włosów, uszkodzenie kości i zaburzenia widzenia. Źródłem witaminy A jest: wątróbka, jajka, mleko, masło, śmietana, ser, marchewka. 

Witamina D
Główną rolą witaminy D jest regulacja gospodarki wapniem i fosforem, co wpływa na budowę kości oraz zębów. Niedobór może doprowadzić do m.in.: krzywicy, osteomalacji, osteoporozy czy problemów z uzębieniem. Ponadto witamina D pomaga walczyć z infekcjami i wpływa na odporność. Oddziałuje na prawidłowe działanie układu nerwowego i siłę mięśniową. Badania wykazały, że brak tej witaminy może przyczyniać się do rozwoju cukrzycy, niektórych nowotworów oraz chorób sercowo-naczyniowych.

Niestety, według przeprowadzonych badań w polskim społeczeństwie niedobór tej witaminy dotyczy znacznego procenta populacji. Objawy niedoboru mogą być niecharakterystyczne lub przebieg może być bezobjawowy. Niedobór u dzieci i młodzieży grozi głównie krzywicą. U dorosłych rozmiękaniem kości i osteoporozą. Ponadto mogą pojawiać się mniej charakterystyczne objawy: zmęczenie, zniekształcenia sylwetki, osłabienie siły mięśniowej, zmiany skórne. Obniżeniu ulega odporność, przez co znacznie łatwiej dochodzi do rozwoju infekcji. Witamina D zawarta jest zwłaszcza w tłustych rybach morskich, jej znacznie mniejsze ilości są w wątrobie i jajach. Witamina D wytwarzana jest również podczas nasłonecznienia. Dieta, w szczególności w przypadku braku odpowiedniej dawki promieni słonecznych, nie jest w stanie pokryć dziennego zapotrzebowania na witaminę D. Znacznie zmniejsza również wytwarzanie witaminy D stosowanie filtrów ochronnych przed słońcem.

Witamina E
Ma głównie działanie antyoksydacyjne, dzięki czemu chroni organizm przed nagromadzeniem wolnych rodników, które działają szkodliwie na organizm. Przypuszcza się, że pomaga w ochronie organizmu przed chorobami nowotworowymi. Witaminę E zawierają takie produkty, jak: kiełki wielu roślin, oleje, migdały, margaryna, jajka, mąka, brukselka, mleko. 

Witamina K
Rolą tej witaminy jest zapewnienie prawidłowej krzepliwości krwi. Witamina K występuje w: szpinaku, sałacie, kapuście, awokado, brzoskwiniach, wątrobie, serach. Witamina K jest produkowana również przez bakterie występujące w jelicie. 

Witamina C
Witamina C należy do antyutleniaczy, podobnie jak witamina A.
Dodatkowo stymuluje układ odpornościowy. Niedobór witaminy powoduje szkorbut (gnilec), którego objawami są: anemia, wybroczyny krwawe, złuszczanie naskórka. Szkorbut obecnie jest rzadko spotykany, jednak mniej nasilony niedobór witaminy C może powodować: zmęczenie, osłabienie, zwiększoną podatność na infekcje. Witaminę C znajdziemy zwłaszcza w świeżych owocach i warzywach: w kapuście, szparagach, szpinaku, czarnych porzeczkach, owocach cytrusowych, malinach. 

Kompleks witamin B
To cały zbiór witamin, m.in.: B1, B2, B6, B12, kwas foliowy. Witaminy z tej grupy wpływają na samopoczucie, odprężenie, pamięć. Ponadto witamina B12 oraz kwas foliowy są niezbędne do budowy krwinek czerwonych. Objawem niedoboru może być anemia, zaburzenia koncentracji i pamięci, jak również niedobór może przyczynić się do objawów ze strony układu pokarmowego i nerwowego. Źródłem są: drożdże piwne, które są bogate we wszystkie witaminy z grupy B, mięso wieprzowe, kiełki, orzechy, słonecznik, wątróbka, groszek, ryż. Witaminę B12 znajduje się w: mięsie, rybach, jajkach, mleku, kiełkach, orzechach, migdałach, razowej mące, ciemnym ryżu.

Czy konieczna jest suplementacja witamin u dziecka w wieku wczesnoszkolnym?

Wiek wczesnoszkolny jest bardzo ważny w kształtowaniu prozdrowotnych postaw u dziecka, dlatego tak ważne jest prawidłowe żywienie. Witaminy w postaci naturalnej są najlepiej przyswajalne dla organizmu. Zatem codziennie dokładaj starań, aby posiłki twojego dziecka były urozmaicone, zdrowe, zawierały jak najwięcej owoców i warzyw. Stosuj również w diecie dziecka ryby, zwłaszcza morskie. 

Jednak jak wspomniano, dieta najczęściej nie wystarcza do pokrycia zapotrzebowania na witaminę D. Z tego powodu według aktualnych wytycznych od września do kwietnia (lub przez cały rok, gdy synteza skórna jest niewystarczająca) w naszej szerokości geograficznej zalecana jest suplementacja witaminą D (600–1000 j.m.
na dobę). Jeżeli dziecko jest otyłe, dawka powinna być wyższa.

Co z pozostałymi witaminami? Jeżeli dziecko chętnie zjada urozmaicone posiłki oraz nabiał, suplementacja nie jest konieczna, chyba że zaleci tak lekarz pediatra. Natomiast jeżeli maluch omija większość owoców i warzyw lub nie lubi jeść przetworów mlecznych i ryb, warto porozmawiać na temat suplementacji z lekarzem. 

 

Przypisy